Karanlık Fabrikalar – (Yazı Dizisi- Giriş)
Akın Öztürk
Dijital kapitalizmin en karanlık yüzlerinden biriyle karşı karşıyayız:
işçisiz üretim ve sessizleştirilen emek.
Yapay zekâ, otomasyon ve robot teknolojileriyle donatılmış “karanlık fabrikalar”,
sermayenin uzun süredir kurduğu bir rüyayı gerçeğe dönüştürme iddiasında:
emeği üretim sürecinden dışlayarak artı-değer üretmek.
Ancak bu rüya, işçi sınıfı için yalnızca teknolojik bir dönüşüm değil;
işsizliğin kalıcılaşması, güvencesizliğin yaygınlaşması ve emeğin toplumsal görünürlüğünün silinmesi anlamına geliyor.
Karanlık fabrikalar yalnızca insansız üretim mekânları değildir.
Onlar aynı zamanda denetimin insan yüzünü kaybettiği,
itaatin algoritmalarla örgütlendiği
ve sınıf ilişkilerinin sessizlik üzerinden yeniden kurulduğu alanlardır.
Bu yazı dizisi, dijital çağın “verimlilik”, “ilerleme” ve “yenilik” söylemleri arkasına gizlenen bu süreci sorgular.
Üretim artarken emeğin neden değersizleştiğini,
teknoloji ilerlerken neden eşitsizliğin derinleştiğini
ve işsizliğin neden geçici değil, yapısal bir duruma dönüştüğünü tartışır.
Marx’ın işaret ettiği gibi, makine hiçbir zaman tarafsız değildir.
Makine, sermayenin birikim sürecinin parçasıdır.
Bugün bu süreç, yapay zekâ ve veri temelli sistemlerle
daha soyut, daha görünmez ama aynı ölçüde daha disiplinli bir hâl almıştır.
Bu nedenle sorun yalnızca üretimin otomasyonu değil;
emeğin denetim altına alınması, parçalanması ve siyasal etkisizliğe itilmesidir.
Sessizlik, bu yeni rejimin en temel yönetim biçimidir.
Bu yazı dizisi, tam da bu noktada şu sorunun peşine düşer:
Sessizleştirilen emek, yeniden kolektif bir sınıf bilinci üretebilir mi?
Ve daha da ötesi:
Dijital kapitalizm çağında, Marx’ın sözünü ettiği “bütünsel insan” hâlâ mümkün müdür?
Yazı Dizisi
- Görünmeyen Emek, Görünen Kâr
- Karanlık Fabrikalarda Denetim: Algoritma, Gözetim, Sessizlik
- Parikarya: İşsizliğin ve Güvencesizliğin Yeni Sınıf Biçimi
- Çin Modeli: İşçisiz Üretim Miti ve Gerçekler
- Bütünsel İnsan Mümkün mü? Marx’tan Bugüne
Ana Tema
Karanlık fabrikalar, yalnızca üretimin değil;
emeğin anlamının, görünürlüğünün ve siyasal varlığının dönüştüğü mekânlardır.
Ama her karanlık, içinde bir çatlak taşır.
O çatlak, örgütlü emeğin ve insanlığın yeniden söz alma ihtimalidir.
Sınıfın Sesi 
Yorum bırakın